Iluminacija

Vida Crnčević Basara, Humano preseljenje. Beograd : Laguna, 2025. – str. 188   U privatnoj klinici, u “ludari” kako kaže junakinja Marta, dio terapije su zadaci koje pacijentima daje doktor „jungovac“. Pisani tekst pripremljen za analizu na grupnoj seansi zapravo je u najvećem dijelu roman koji čitamo. Pokušaj da se misaono i verbalno rekonstruiše život koji je Martu doveo u  neobično društvo i teško mentalno stanje iskrena je ispovijest oslobođenog jezika. Porodica je za Martu odlučujući formativni sistem tako da se u njenim spisima raznim asocijativnim impulsima pojavljuju mrtvi i živi članovi porodice raznovrsnih mentaliteta i karaktera. Neposredan uzrok njenog …

  Stefan Bošković, Mjesto rođenja. Podgorica: Nova knjiga, 2025. – str. 80   Na prvi pogled, roman Mjesto rođenja Stefana Boškovića ostaje tematski fokusiran na porodične odnose, osciliranje između privatnog i javnog, emotivnog i socijalnog bića. I dalje ti odnosi nose topografki i karakterno crnogorsku posebnost. Ovoga puta, priča prati uspješnog pisca koji iz luksuza i komfora svoje švajcarske svakodnevice kreće put rodnog sela poslije dvadeset godina. U selu mu je mlađi brat sa porodicom. Saobraćajna nesreća, na samom kraju puta, transformiše kontemplativno putovanje u trilerski delirijum. Iako sve to podsjeća na prethodne romane, Mjesto rođenja je roman posebne formalne …

Lea Ipi, Slobodna: odrastanje na kraju istorije, prevod Ivan Janković. Beograd: Geopoetika, 2023. – str. 244   Lea Ipi, rođena 1979. godine u Draču, predaje danas političku teoriju u Londonu (London School of Economics). U Italiji je završila studije filozofije i književnosti. Pored velikog broja naučnih i stručnih radova, godine 2021. objavila je autobiografsko djelo Slobodna, odrastanje na kraju istorije, knjigu koja je imala izuzetnu recepciju. Zasluženo, dodajemo nakon čitanja. Životna priča porodice Ipi koju autorka opisuje jeste period socijalizma u Albaniji, nakon smrti „čika-Envera“. Drugi dio knjige je vezan za period posle 1990. godine i period tranzicije albanskog društva. …

Geja Shuters, Trofej, prevod Bojana Budimir. Beograd: Treći trg: Srebrno drvo, 2025. – str. 223 Gdje je granica između lova na životinje i ubijanja, kako se taj prelaz intelektualno procesuira, kakvi to ljudi čine, izuzetnim pripovijedanjem odgovara Geja Shuters, belgijska autorka flamanskog jezika. Na žalost, aktualizovana tema nedavnim novinskim tekstovima, hobi lova na ljude u ovom romanu je ispričana unutrašnjom fokalizacijom, do posljednjeg poglavlja. Hanter Vajt, američki bogati lovac u Africi je u lovu na crnog nosoroga. Organizacija je besprekorna, domaćin Van Heren pruža klijentima najbolju uslugu. Kod kuće, žena čeka još jedan trofej – balsamovanu ubijenu životinju. Crni nosorog …

Đorđe Matić, Nove i izabrane pjesme. Beograd: Kosmos izdavaštvo, 2024.   Za generacije „gimnazijalaca usmjereno obrazovanih“ poezija Đorđa Matića posebno je dirljivo i snažno svjedočanstvo, umnoženi Bildugsroman „čedne generacije“. Naravno, čednost je retrospektivno viđena, u analepsi od više decenija, Frederik Moro što sa svojim vršnjakom, „sunesretnikom“, evocira uzbuđenje (neuspjelog, treba li reći!) ulaska u bordel. Najbolje što je imao taj „kišni socijalizam“, literaturu, velike pisce, otvorenost prema svijetu, obrazovanje, formalno i alternativno, sve to je sačuvano u jeziku, u misli, u svakom damaru Matićevog stiha. Emigrantski, rimski, holandski, evropski, piše južnoslovenske dijalekte i ritmove, njegovi stihovi pamte makedonski uz sveprisutni …

Klaudija Pinjeiro, Mala sreća, prevod Ksenija Bilbija. Beograd: Blum izdavaštvo, 2024. –str. 223   Meri Lohan, novog imena, izgleda i dvadeset godina starija, dolazi poslovnim razlogom vođena u rodnu Argentinu, mjestu velike traume. Čitav život izgrađen nakon toga u Americi ne ublažava bol izazvan tragedijom nakon koje je ostavila dotadašnji život. Najbolnije je što je njen bijeg podrazumijevao i ostavljanje jednog šestogodišnjaka. Šta je sa njim bilo, šta je postao, da li je naslijedio porodičnu kliniku, mnogo pitanja se vrzma po glavi evaluatorke jedne argentinske škole koja pretenduje da dobije licencu američkog obrazovnog programa. Slučajan susret, prepoznavanje, obostrano suočavanje dovode …

Fernando Aramburu, Čiope, prevod Vesna Stamenković. Beograd: Dereta, 2024. –str. 694   Toni, 54 godine, srednjoškolski profesor filozofije, dobrog zdravlja i bistrog uma, odlučuje da izvrši samoubistvo, tačno za godinu dana, 31. jula 2019. godine. Ne dopuštajući hirovima Prirode da definiše ostatak njegovog života, počinje sa pripremama koje uključuju dnevničko zapisivanje posljednje godine. Stoga je ovaj obiman roman podijeljen na mjesece. Razveden od zanosne i uspješne Amalije, otac jedne katastrofe od sina, sumira svoj život evocirajući brojne događaje od ranog djetinjstva do trenutka pisanja. Istovremeno, oslobađa se stvari iz svog stana, a počinje za njim najvrednijim – knjigama. Ostavlja ih …

Andrija Vujačić Rastočki, Tragovi. Štampar Makarije i Obodsko slovo, Beograd- Podgorica, 2024 Nova zbirka pjesama Tragovi Andrije Vujačića Rastočkog objavljena je posthumno i predstavlja svojevrsni omaž pjesniku koji je bio posvećen poeziji kao suštinskom dijelu svog bića i vokacije. Predgovor, koji je sastavila autorova sestra, oslikava toplinu i poštovanje prema stvaralaštvu, ali i tuga zbog prerano ugašene pjesničke svijesti. Zbirka, međutim, nadilazi okvir ličnog sjećanja i postaje trajno svjedočanstvo jednog autentičnog pjesničkog glasa – glasa koji ostavlja tragove i u jeziku i u onome što se riječima ne može do kraja izreći. Andrijina lirska duša rano je zakoračila u složeni …

Nina Like, Nismo ovde da bismo se zabavljali, prevod Radoš Kosović. Beograd: Geopoetika, 2024. – str. 207   Život pisca, privatno i društveno, ispričan u ironičnom ili satiričnom registru, česta je tema savremene književnosti (D. Ugrešić, V. Depant, M. Kartaresku, pojavljuju se automatski). Za razliku od modernizma, kada je lik pisca/umjetnika imao važnu funkciju u izlaganju estetičkih i kritičkih stavova, danas se fikcionalni pisac batrga u biografskim činjenicama, između taštine, samoljublja, usamljenosti i ambicija. Nina Like (1965), norveška autorka, bira i brani nekad uspješnog pisca Knuta koji, osim neuspjeha na svim poljima, doživljava i jednu književnu osudu. Naime, koleginica spisateljica …